تحقیق علمی

تحقیق علمی ، ویژگی‌ها، مشخصات و قواعد آن

ویژگی‌ها و قواعد تحقیق علمی

تحقیق علمی به عنوان فرایند کشف مجهول و یافتن پاسخ برای مساله یا مسائل، از ویژگی‌ها و قواعدی برخوردار است. ویژگی‌ها و قواعد تحقیق علمی در زیر بیان شده است:

۱- توسعه‌ای بودن

تحقیق علمی باید بر مسائلی تاکید کند که هنوز در قلمرو معرفتی بشر قرار نگرفته یا ابهاماتی درباره آن وجود دارد. طبعاً، اگر تحقیق علمی به این موضوع توجه نکند، کار جدیدی انجام نخواهد شد و چیزی بر معلومات بشر افزوده نخواهد گشت.

۲- قابلیت بررسی داشتن

تحقیق علمی باید امکان‌پذیر و قابل اجرا باشد؛ یعنی باید بتوان ماهیت آن را شناسایی نمود؛ بنابراین در تحقیقاتی که ماهیت تجربی یا اجتماعی دارند، باید امکان مشاهده و اندازه‌گیری و آزمایش وجود داشته باشد. برعکس، اگر تحقیق از سنخ معقولات باشد، باید با استفاده از روش‌های استدلال قیاسی و تمثیلی امکان اثبات آن وجود داشته باشد.

۳- نظم بخشیدن

تحقیق علمی دربرگیرنده مراحل منظم است؛ بنابراین، چون رعایت نظم و ترتیب در مراحل گوناگون تحقیق باعث به ثمر رسیدن آن با رعایت اصل صرفه‌جویی در زمان بودجه، نیروی انسانی و امکانات و ابزارها می‌شود و از همه مهم‌تر، گردآوری، طبقه‌بندی، تجزیه و تحلیل، استنتاج و شناخت دقیق مساله را عملی و امکان‌پذیر می‌سازد، باید هر نوع تحقیق علمی به‌گونه‌ای انتخاب شود که بتوان با رعایت نظم و ترتیب آن را به انجام رساند.

۴- تخصص‌طلبی

انجام دادن تحقیق علمی مستلزم برخورداری پژوهشگر از تخصص و تبحر است. امروزه تحقیقات علمی از پیچیدگی‌های خاصی برخوردار است و روش‌های به کار گرفته شده در آن‌ها نیز متنوع و پیچیده است؛ بنابراین، محقق باید از همه روش‌های متنوع و گسترده آگاهی داشته باشد و با تسلط بر آن‌ها و استفاده از مهارت خود، پژوهش موردنظر را انجام دهد.

حتما بخوانید!  استفاده از روش‌های مدرن در حفاظت از آثار تاریخی

۵- قابلیت تعمیم

تحقیقات علمی معمولاً در قلمروهای محدود انجام می‌شود تا امکان، کنترل، مشاهده و مطالعه وجود داشته باشد. با این حال، این قلمرو محدود (نمونه) به گونه‌ای انتخاب می‌شود که نتایج به دست آمده به کل جامعه تعمیم‌پذیر باشد.

۶- دقت‌طلبی

برای اطمینان از صحت نتایج و به دست آوردن شناخت واقعی از پدیده مورد مطالعه، رعایت دقت در مراحل مختلف کار و اطمینان از صحت مطالب امری ضروری است. محقق باید در کار تحقیق دقیق باشد و در هر مرحله کار انجام شده را به دقت مورد کنترل قرار دهد و از صحت آن اطمینان حاصل نماید. با توجه به اهمیت دقت در کار تحقیق، توصیه می‌شود حداقل یک بار فرد دیگری از گروه تحقیق، کار انجام شده را بازبینی کند تا میزان خطا و اشتباه به حداقل ممکن کاهش یابد.

۷- واقعی بودن

از آنجا که در هر تحقیق برای کشف واقعیت و حقیقت پدیده‌ها تلاش می‌شود، محقق باید سعی نماید اطلاعاتی را که جمع‌آوری می‌کند واقعیت و حقیقت داشته باشد و از امور ذهنی و تخیلی پرهیز نماید. اگر این قاعده رعایت نشود، محقق نخواهد توانست واقعیت و حقیقت را کشف نموده، مساله تحقیق را حل نماید؛ زیرا کشف واقعیت مستلزم در اختیار گرفتن داده‌ها و اطلاعات واقعی است.

۸- قاعده تجاهل

این قاعده منسوب به «کوویلیه» جامعه‌شناس فرانسوی است. وی بر این نکته تاکید دارد که محقق باید به هنگام شروع و انجام دادن تحقیق، ذهنش از مساله مورد بررسی خالی باشد و از هرگونه پیش‌داوری و قضاوت عجولانه و دخالت دادن تصورات و اطلاعات ناقص خود در کار تحقیق پرهیز نماید. رعایت این قاعده باعث می‌شود تا محقق جریان طبیعی تحقیق را پیگیری نموده، در چارچوب فرایند تحقیق علمی اطلاعات مورد نیاز را گردآوری و تجزیه و تحلیل کند تا به شناخت واقعی دست یابد.

حتما بخوانید!  رفتار عجیب سیالات غیر نیوتنی

۹- صبرطلبی

تحقیق علمی مستلزم سپری شدن زمان است. اساساً انجام دادن هر یک از مراحل تحقیق به طور طبیعی نیازمند گذشت زمان است و نمی‌توان در آن عجله کرد. بعضی از تحقیقات علمی ماهیت تداومی دارد و زمان طولانی‌تری را باید برای انجام دادن آن صرف کرد. گاه در کار تحقیقاتی موانع و مشکلاتی پیش می‌آید و اوضاع بر وفق مراد محقق پیش نمی‌رود. موانع مالی، موانع تسهیلاتی، موانع نیروی انسانی و نظایر آن از این نوع مشکلات است. در چنین شرایطی نیز محقق باید حوصله و بردباری به خرج داده و از ادامه کار مایوس نشود.

۱۰- جرات‌طلبی

تحقیق علمی نیازمند جرات و جسارت است. شجاعت در کار تحقیقاتی در دو جا لازم است: اول در برخورد با مشکلات و موانع و تهدیدهایی که در جریان تحقیق پیش می‌آید؛ دوم در هنگام نوشتن یا ارئه گزارش تحقیق و اظهار نتایج آن.

۱۱- نیاز به مدیریت واحد

در تحقیقات گروهی به ویژه آن‌هایی که از وسعت و ابعاد گسترده‌ای برخوردارند، لازم است مدیریت واحدی در کلیه مراحل تحقیق حضور داشته باشد تا بتواند مراحل تحقیق را به صورت منظم پیش ببرد و فعالیت‌های زیرمجموعه‌ها و گروه‌ها و افراد حاضر در تحقیق را هماهنگ نماید. این امر باعث جلوگیری از بروز سردرگمی، اختلاف‌نظر و تداخل در کار می‌شود و سلامت و جریان تحقیق و صرفه‌جویی را در کلیه زمینه‌ها باعث می‌شود.

۱۲- رعایت اصول بی‌طرفی

محقق انسان است و بنابراین ایده‌آل‌ها، آرزوها، باورها و عقاید خاص خود را دارد و به ارزش‌های خاصی نیز علاقمند است و لذا، جدا شدن از این وابستگی‌ها و دور نگه‌داشتن جریان تحقیق از تاثیرپذیری آن‌ها، کاری مشکل است. این مشکل به ویژه در تحقیقات مربوط به علوم انسانی و اجتماعی بیشتر وجود دارد. در هر صورت، سلامت تحقیق مستلزم رعایت اصل بی‌طرفی است و محقق ناچار باید تحقیق خود را از قید این مسائل رها کند. در غیر این صورت، مراحل تحقیق به ویژه در تدوین فرضیه، گردآوری اطلاعات، تجزیه و تحلیل و نتیجه‌گیری تحت تاثیر آن‌‌ها قرار خواهد گرفت و نتایج دست‌کاری شده‌ای ارائه خواهد شد که فاقد اعتبار علمی است.

حتما بخوانید!  ساخت پل با استفاده از مصالح و روش‌های نوین تنها در دو هفته!

۱۳- اجتهادی بودن تحقیق

کار تحقیق باید به نتیجه‌ای منتهی شود که مبین ماهیت پدیده یا تشخیص رابطه بین پدیده‌ها و اشیا باشد. به بیان دیگر، محقق باید در انتهای کار و براساس نتایج حاصل شده توانایی ارائه نظریه‌ای را که چگونگی واقعیت و حقیقت را توضیح دهد، داشته باشد.

منبع:https://en.wikipedia.org/wiki/Scientific_method

فروشگاه فروشنده

0 پاسخ

ثبت دیدگاه

مایل به ملحق شدن به بحث هستید ؟
به ما بپیوندید !

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *