مقیاس اندازه‌گیری در تحقیقات و پژوهش‌های علمی

مقیاس اندازه‌گیری

 علاوه بر مفهوم متغیر و نوع متغیرها، مقیاس اندازه‌گیری نیز از اهمیت خاصی برخوردارند. چرا که اندازه‌گیری از مراحل اصلی هر پژوهش به شمار می‌رود. اندازه‌گیری روشی است که از طریق آن به یک صفت یا یک ویژگی، با توجه به ملاک مشخص، عددی نسبت داده می‌شود. اندازه‌گیری، نسبت دادن اعداد به خصوصیات اشیا، وقایع یا افراد بر طبق قواعدی منطقی و قابل قبول است. اندازه‌گیری را می‌توان به روشی اطلاق کرد که از طریق آن عددی بر اساس یک قانون معین جایگزین یک صفت می‌شود. برای نسبت دادن اعداد به متغیرها چندین قاعده معروف وجود دارد. مجموعه قواعد مختلف، مقیاس‌های مختلف اندازه‌گیری و مجموعه قواعد مشخص، مقیاس اندازه‌گیری مشخصی را ارائه می‌دهند. چهار نوع مقیاس اندازه‌گیری مهم برای نسبت دادن مقادیر کمی به متغیرها وجود دارد

مقیاس اسمی:

اندازه‌گیری در ضعیف‌ترین شکل خود وقتی است که اعداد یا سمبول‌ها صرفاً برای طبقه‌بندی اشیا، اشخاص یا خصوصیات به کار رود. وقتی که اعداد یا سمبول‌ها به منظور مشخص نمودن گروه‌هایی که اشیای مختلف متعلق به آن گروه‌ها هستند به کار رود، در این صورت یک «مقیاس اسمی» یا طبقه‌ای ایجاد شده است؛ برای مثال به منظور مشخص کردن سازمان‌ها می‌توان از مقیاس اسمی استفاده کرد و آن‌ها را به «الف»، «ب»، و «ج» نام‌گذاری کرد. مثال دیگر تقسیم‌بندی سبک‌های مدیریت به S1، S2،  S3 و S4  است. در واقع در اینجا ما مدیران را برحسب سبک رهبریشان نام‌گذاری کرده‌ایم.

مقیاس ترتیبی (رتبه‌ای):

مواردی پیش می‌آید که صرف‌نظر از تفاوت محتویات یک طبقه از مقیاسی با محتویات طبقه دیگر، یک نوع ارتباط بین آن‌ها برقرار است. روابط موجود بین طبقات با توجه به نوع مقیاس، بیشتر به صورت «ترجیح دارد به؛ و بالاتر، بیشتر، مشکل‌تر، مشغول‌تر یا کامل‌تر است از) بیان می‌شود. چنین روابطی را معمولاً با علائمی نظیر «< » نشان می‌دهند. چنانچه میان برخی از طبقات یک مقیاس اسمی یعنی گروه متشکل از طبقات هم ارز رابطه «<» برقرار باشد، در آن صورت یک «مقیاس نسبتاً ترتیبی» خواهیم داشت و اگر رابطه «<» برای تمام طبقات به صورت جفت جفت صادق باشد، به طوری که طبقات کاملاً رتبه‌بندی شده باشند، در آن صورت یک «مقیاس ترتیبی» خواهیم داشت. استفاده از اصطلاحاتی چون «بالا، وسط، پایین» و «قوی، متوسط، ضعیف» در تحقیقات بیانگر مقیاس ترتیبی است؛ برای مثال طبقه‌بندی مردم یک کشور به پردرآمد، متوسط و کم درآمد، مقیاسی ترتیبی است.

حتما بخوانید!  مدیریت سازمان‌ها و روش تحقیق علمی در تحقیقات مدیریتی

مقیاس فاصله‌ای:

وقتی که مقیاسی همه خصوصیات یک مقیاس ترتیبی را دارا باشد و علاوه بر آن فاصله بین هر دو عدد بر روی مقیاس میزان مشخصی داشته باشد، در آن صورت به مقیاسی به مراتب قوی‌تری دست یافته‌ایم که آن را «مقیاس فاصله‌ای» می‌نامند. در این مقیاس تصور ما از طبقات مختلف داده‌ها آنچنان دقیق است که می‌دانیم فواصل بین هر دو عدد بر روی مقیاس دقیقاً چقدر است. هر مقیاس فاصله‌ای با واحد ثابت و مشترکی مشخص می‌شود که یک عدد واقعی را به زوج‌های مشاهدات ما در یک مجموعه ترتیبی نسبت می‌دهد. در این نوع اندازه‌گیری نسبت به هر دو فاصله مستقل از واحد اندازه‌گیری و مستقل از نقطه صفر است. در مقیاس فاصله‌ای نقطه صفر و واحد اندازه‌گیری اختیاری و قراردادی است؛ برای مثال با آن که واحد اندازه‌گیری و نقطه صفر در دو مقیاس سانتیگراد و فارنهایت با یکدیگر متفاوتند، هر دو برای اندازه‌گیری حرارت به کار می‌روند.

 مقیاس نسبی (نسبتی):

به مقیاسی که علاوه بر همه خصوصیات مقیاس فاصله‌ای دارای نقطه صفر واقعی نیز هست «مقیاس نسبتی» گفته می‌شود. در مقیاس نسبتی، نسبت هر دو نقطه روی مقیاس از واحد اندازه‌گیری مستقل است؛ برای مثال مقیاس‌هایی چون پوند و گرم، نقطه صفر واقعی دارند و نسبت بین هر دو وزن دلخواه، از واحد اندازه‌گیری مستقل است. وزن دو شئ مختلف را نه تنها با گرم بلکه پوند نیز می‌توان اندازه‌گیری کرد و در این صورت نسبت دو وزن برحسب پوند برابر است با نسبت همان دو وزن بر حسب گرم.

جدول زیر نشان‌دهنده خلاصه مفاهیم ذکر شده درباره مقیاس‌های چهارگانه و مقایسه آن‌هاست. این جدول نشان می‌دهد که عملیات جبری و ریاضی معمول را فقط برای مقیاس‌های فاصله‌ای و نسبتی می‌توان به کار گرفت؛ چرا که فقط این مقیاس‌ها نسبت به صفر (قراردادی یا مطلق) سنجیده می‌شوند.

حتما بخوانید!  فلسفه کاوشگری انسان و شناخت نسبت به پدیده‌ها

مقایسه مقیاس‌های اندازه‌گیری - مقیاس اندازه‌گیری

تشخیص مقیاس‌های اندازه‌گیری از نظر تعیین نوع فنون آماری مورد استفاده برای تحلیل داده‌ها نیز از اهمیت زیادی برخوردارند. زیرا کیفیت داده‌های گردآوری شده تا حدود زیادی بستگی به مقیاس‌های اندازه‌گیری دارد. به عبارت دیگر داده‌های گردآوری شده در تحقیقاتی که متغیرهای آن دارای مقیاس‌های اسمی و رتبه‌ای بوده‌اند با داده‌هایی که متغیرهای آن دارای مقیاس‌های فاصله‌ای و نسبتی بوده‌اند، متفاوت است. جدول زیر به مقایسه مقیاس‌های چهارگانه براساس فنون آماری مورد استفاده پرداخته است.

مقایسه مقیاس‌ اندازه‌گیری بر اساس عملیات ریاضی و آزمون‌های آماری

مطالعه بیشتر

فروشگاه پژوهنده

0 پاسخ

ثبت دیدگاه

مایل به ملحق شدن به بحث هستید ؟
به ما بپیوندید !

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *