نوشته‌ها

تحقیق علمی

تحقیق علمی ، ویژگی‌ها، مشخصات و قواعد آن

ویژگی‌ها و قواعد تحقیق علمی

تحقیق علمی به عنوان فرایند کشف مجهول و یافتن پاسخ برای مساله یا مسائل، از ویژگی‌ها و قواعدی برخوردار است. ویژگی‌ها و قواعد تحقیق علمی در زیر بیان شده است:

۱- توسعه‌ای بودن

تحقیق علمی باید بر مسائلی تاکید کند که هنوز در قلمرو معرفتی بشر قرار نگرفته یا ابهاماتی درباره آن وجود دارد. طبعاً، اگر تحقیق علمی به این موضوع توجه نکند، کار جدیدی انجام نخواهد شد و چیزی بر معلومات بشر افزوده نخواهد گشت.

۲- قابلیت بررسی داشتن

تحقیق علمی باید امکان‌پذیر و قابل اجرا باشد؛ یعنی باید بتوان ماهیت آن را شناسایی نمود؛ بنابراین در تحقیقاتی که ماهیت تجربی یا اجتماعی دارند، باید امکان مشاهده و اندازه‌گیری و آزمایش وجود داشته باشد. برعکس، اگر تحقیق از سنخ معقولات باشد، باید با استفاده از روش‌های استدلال قیاسی و تمثیلی امکان اثبات آن وجود داشته باشد.

۳- نظم بخشیدن

تحقیق علمی دربرگیرنده مراحل منظم است؛ بنابراین، چون رعایت نظم و ترتیب در مراحل گوناگون تحقیق باعث به ثمر رسیدن آن با رعایت اصل صرفه‌جویی در زمان بودجه، نیروی انسانی و امکانات و ابزارها می‌شود و از همه مهم‌تر، گردآوری، طبقه‌بندی، تجزیه و تحلیل، استنتاج و شناخت دقیق مساله را عملی و امکان‌پذیر می‌سازد، باید هر نوع تحقیق علمی به‌گونه‌ای انتخاب شود که بتوان با رعایت نظم و ترتیب آن را به انجام رساند.

۴- تخصص‌طلبی

انجام دادن تحقیق علمی مستلزم برخورداری پژوهشگر از تخصص و تبحر است. امروزه تحقیقات علمی از پیچیدگی‌های خاصی برخوردار است و روش‌های به کار گرفته شده در آن‌ها نیز متنوع و پیچیده است؛ بنابراین، محقق باید از همه روش‌های متنوع و گسترده آگاهی داشته باشد و با تسلط بر آن‌ها و استفاده از مهارت خود، پژوهش موردنظر را انجام دهد.

۵- قابلیت تعمیم

تحقیقات علمی معمولاً در قلمروهای محدود انجام می‌شود تا امکان، کنترل، مشاهده و مطالعه وجود داشته باشد. با این حال، این قلمرو محدود (نمونه) به گونه‌ای انتخاب می‌شود که نتایج به دست آمده به کل جامعه تعمیم‌پذیر باشد.

۶- دقت‌طلبی

برای اطمینان از صحت نتایج و به دست آوردن شناخت واقعی از پدیده مورد مطالعه، رعایت دقت در مراحل مختلف کار و اطمینان از صحت مطالب امری ضروری است. محقق باید در کار تحقیق دقیق باشد و در هر مرحله کار انجام شده را به دقت مورد کنترل قرار دهد و از صحت آن اطمینان حاصل نماید. با توجه به اهمیت دقت در کار تحقیق، توصیه می‌شود حداقل یک بار فرد دیگری از گروه تحقیق، کار انجام شده را بازبینی کند تا میزان خطا و اشتباه به حداقل ممکن کاهش یابد.

۷- واقعی بودن

از آنجا که در هر تحقیق برای کشف واقعیت و حقیقت پدیده‌ها تلاش می‌شود، محقق باید سعی نماید اطلاعاتی را که جمع‌آوری می‌کند واقعیت و حقیقت داشته باشد و از امور ذهنی و تخیلی پرهیز نماید. اگر این قاعده رعایت نشود، محقق نخواهد توانست واقعیت و حقیقت را کشف نموده، مساله تحقیق را حل نماید؛ زیرا کشف واقعیت مستلزم در اختیار گرفتن داده‌ها و اطلاعات واقعی است.

۸- قاعده تجاهل

این قاعده منسوب به «کوویلیه» جامعه‌شناس فرانسوی است. وی بر این نکته تاکید دارد که محقق باید به هنگام شروع و انجام دادن تحقیق، ذهنش از مساله مورد بررسی خالی باشد و از هرگونه پیش‌داوری و قضاوت عجولانه و دخالت دادن تصورات و اطلاعات ناقص خود در کار تحقیق پرهیز نماید. رعایت این قاعده باعث می‌شود تا محقق جریان طبیعی تحقیق را پیگیری نموده، در چارچوب فرایند تحقیق علمی اطلاعات مورد نیاز را گردآوری و تجزیه و تحلیل کند تا به شناخت واقعی دست یابد.

۹- صبرطلبی

تحقیق علمی مستلزم سپری شدن زمان است. اساساً انجام دادن هر یک از مراحل تحقیق به طور طبیعی نیازمند گذشت زمان است و نمی‌توان در آن عجله کرد. بعضی از تحقیقات علمی ماهیت تداومی دارد و زمان طولانی‌تری را باید برای انجام دادن آن صرف کرد. گاه در کار تحقیقاتی موانع و مشکلاتی پیش می‌آید و اوضاع بر وفق مراد محقق پیش نمی‌رود. موانع مالی، موانع تسهیلاتی، موانع نیروی انسانی و نظایر آن از این نوع مشکلات است. در چنین شرایطی نیز محقق باید حوصله و بردباری به خرج داده و از ادامه کار مایوس نشود.

۱۰- جرات‌طلبی

تحقیق علمی نیازمند جرات و جسارت است. شجاعت در کار تحقیقاتی در دو جا لازم است: اول در برخورد با مشکلات و موانع و تهدیدهایی که در جریان تحقیق پیش می‌آید؛ دوم در هنگام نوشتن یا ارئه گزارش تحقیق و اظهار نتایج آن.

۱۱- نیاز به مدیریت واحد

در تحقیقات گروهی به ویژه آن‌هایی که از وسعت و ابعاد گسترده‌ای برخوردارند، لازم است مدیریت واحدی در کلیه مراحل تحقیق حضور داشته باشد تا بتواند مراحل تحقیق را به صورت منظم پیش ببرد و فعالیت‌های زیرمجموعه‌ها و گروه‌ها و افراد حاضر در تحقیق را هماهنگ نماید. این امر باعث جلوگیری از بروز سردرگمی، اختلاف‌نظر و تداخل در کار می‌شود و سلامت و جریان تحقیق و صرفه‌جویی را در کلیه زمینه‌ها باعث می‌شود.

۱۲- رعایت اصول بی‌طرفی

محقق انسان است و بنابراین ایده‌آل‌ها، آرزوها، باورها و عقاید خاص خود را دارد و به ارزش‌های خاصی نیز علاقمند است و لذا، جدا شدن از این وابستگی‌ها و دور نگه‌داشتن جریان تحقیق از تاثیرپذیری آن‌ها، کاری مشکل است. این مشکل به ویژه در تحقیقات مربوط به علوم انسانی و اجتماعی بیشتر وجود دارد. در هر صورت، سلامت تحقیق مستلزم رعایت اصل بی‌طرفی است و محقق ناچار باید تحقیق خود را از قید این مسائل رها کند. در غیر این صورت، مراحل تحقیق به ویژه در تدوین فرضیه، گردآوری اطلاعات، تجزیه و تحلیل و نتیجه‌گیری تحت تاثیر آن‌‌ها قرار خواهد گرفت و نتایج دست‌کاری شده‌ای ارائه خواهد شد که فاقد اعتبار علمی است.

۱۳- اجتهادی بودن تحقیق

کار تحقیق باید به نتیجه‌ای منتهی شود که مبین ماهیت پدیده یا تشخیص رابطه بین پدیده‌ها و اشیا باشد. به بیان دیگر، محقق باید در انتهای کار و براساس نتایج حاصل شده توانایی ارائه نظریه‌ای را که چگونگی واقعیت و حقیقت را توضیح دهد، داشته باشد.

منبع:https://en.wikipedia.org/wiki/Scientific_method

فروشگاه فروشنده

فلسفه تحقیق

فلسفه تحقیق علمی  و نیاز بشر به تحقیق علمی چیست؟

فلسفه تحقیق علمی چیست؟

سوال این است که چرا تحقیق علمی انجام می‌شود و اساساً بشر چه نیازی به انجام دادن تحقیقات علمی دارد؟ درواقع فلسفه تحقیق علمی چیست؟

پاسخ به اسن سوالات ساده است. می‌توان گفت تحقیق علمی فلسفه‌ای روشن و بدیهی دارد؛ زیرا نیاز بشر به تحقیق علمی امری بدیهی است، به بیان دیگر، نیاز بشر به تحقیقات علمی را می‌توان به شرح زیر بیان نمود:

۱- نیاز فطری انسان

انسان فطرتاً جستجوگر است و می‌خواهد تا حد امکان همه چیز را بداند و رموز جهان را کشف کند. حرص و ولع کودکان و سوال‌های متعدد آنان از والدین برای دستیابی به پاسخی قانع‌کننده حاکی از روحیه جستجوگر انسان است. به علاوه، کاوشگری انسان هیچ‌وقت به پایان نمی‌رسد و عطش خواستن و دانستن او سیراب نمی‌شود. انسان علاقمند به کشف ناشناخته‌ها است. می‌خواهد بداند در پی حوادث و پدیده‌های جهان چه نیرویی و چه عواملی قرار دارند. می‌خواهد بداند ماهیت اشیا و پدیده‌ها و ویژگی‌های آن‌ها چیست و روابط آن‌ها با یکدیگر چگونه است. می‌خواهد کهکشان‌ها را بشناسد و می‌خواهد دنیای ماورای طبیعت و عالم معنا را بشناسد.

۲- پاسخ‌گویی به نیازهای حیاتی

انسان موجودی است که از بدو حیات تا مرگ با مسائل گوناگون روبروست. او عضوی از سه سیستم اکولوژیک، اجتماعی – انسانی و ماورای طبیعت است؛ بنابراین، با خارج از خودش روابط الزامی دارد. از یک طرف با خالق و خدای خویش یا ماوراءالطبیعه و عالم معنا و از طرف دیگر با انسان‌ها و جامعه بشری و نیز عالم طبیعت و سایر مخلوقات و موجودات رابطه دارد. در شکل زیر این موضوع نمایش داده شده است.

 

فلسفه تحقیق

رابطه انسان با دنیا و ماوراالطبیعه

 

انسان برای ادامه زندگی ناچار است روابط خود را با هر یک از مظاهر حیات تنظیم کند و برای این کار نیاز به آگاهی دارد. به علاوه، شناخت جهان خلقت و عالم طبیعت از این جهت برای او ضروری است که بتواند رموز آن را کشف کند و از دستاوردها و نتایج آن برای بهبود زندگی استفاده کند. کشف عوامل و عناصر و پدیده‌های جهان خلقت هم وظیفه‌ای است بر عهده بشر قرار داده شده و هم ضرورتی است که ناچار است آن را برای تامین نیازهای زندگی و بهبود آن به کار بگیرد. این نوع ضرورت بشر را وادار به تفحص و کنجکاوی و تحقیق نموده که در اثر آن قلمرو معرفتی خوبی به دست آورده و از نتایج آن نیز بهره برده است.

 

منبع: http://www.scirp.org

 

تحقیق علمی و مشخصات کلی و وجه تمایز آن با سایر تحقیقات

 

فروشگاه پژوهنده

تحقیق علمی و مشخصات آن

تحقیق علمی و مشخصات کلی و وجه تمایز آن با سایر تحقیقات

تعریف تحقیق علمی

راجرنیت در کتاب «راهنمای تحقیق مدیریتی» تحقیق را بررسی نظام‌مند و دقیق، تعریف می‌کند که روابط جدید را کشف و اطلاعات و دانش موجود را تایید می‌کند. بر این اساس، از آن‌جا که تقریباً همه انسان‌ها برای یافتن پاسخ سوال‌ها و حل مشکلات خود ناچار به کاوش هستند، می‌توان گفت که همه افراد بشر مشغول تحقیق هستند. ولی آنان تشریفات و آداب یک تحقیق علمی و اساسی را رعایت نمی‌کنند. به علاوه در این تحقیقات نتایج حاصل شده کاربری فردی دارد و معمولاً تکراری است؛ یعنی اینکه در حوزه معرفت‌شناسی بشر مطلب تازه‌ای ارائه نمی‌کند.

با توجه به توضیحات مذکور، وجه تمایز تحقیقات علمی با سایر انواع تحقیق مشخص می‌شود؛ یعنی این‌که واژه تحقیق اطلاق عام دارد و می‌توان آن را برای هر نوع فعالیت جستجوگرانه و کاوشگرانه‌ای که افراد برای پاسخ‌گویی به مساله‌ای یا کشف مجهولی انجام می‌دهند به کار گرفت. اما اصطلاح «تحقیق علمی» اطلاق خاص دارد و می‌توان آن را برای نوع خاصی از فعالیت‌های تحقیقاتی به کار برد.

تحقیق علمی، تحقیقی است که در محدوده‌ی قوانین و قواعد علمی انجام می‌گیرد. یعنی تحقیق بر اساس منطق، استدلال و بررسی نظام‌‌مند شواهد و مدارک استوار است و در شرایط ایده‌آل و در مدل علمی، همان محقق یا محققان دیگر باید بتوانند تحقیق مزبور را دوباره تکرار کنند و به نتیجه یکسانی برسند.

تعریف دیگری، تحقیق علمی را بررسی نظام‌یافته، کنترل شده، تجربی و انتقادی تعریف می‌کند که روابط احتمالی بین این پدیده‌ها را به وسیله نظریه یا فرضیه تبیین می‌کند.

مشخصات تحقیق علمی

تحقیقات از نوع علمی مشخصات کلی مخصوص به خود را دارند که عبارتند از:

۱- برخوردار بودن از آداب و تشریفات خاص. کار تحقیق علمی آداب ویژه خود را دارد و نمی‌توان آن را به صورت ذهنی انجام داد. در این نوع تحقیقات پژوهشگر باید مساله‌ای را که برای بررسی انتخاب می‌کند، مورد ارزیابی همه‌جانبه قرار دهد، سپس برای انجام دادن آن طرح تحقیق مناسبی تهیه کند که مساله در آن به خوبی تعریف و فرضیه‌های آن به درستی تدوین و روش‌های گردآوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل آن مشخص شده باشد و از همه مهم‌تر، در پایان کار نسبت به تدوین گزارش تحقیق و انتشار آن اقدام گردد. به طور کلی، چنین طرحی باید حاوی تمام فعالیت‌ها و عناصری باشد که فرایند تحقیق را به صورت نظام‌یافته (سیستماتیک) عملی سازد.

۲- توسعه قلمرو معرفت. بدین معنی که تحقیق باید مطلب تازه‌ای را کشف نموده، بر حجم دانش و معرفت بشر بیفزاید و معلومات او را افزایش دهد. درواقع، باید نتیجه تحقیق ناشناخته‌ای را برای بشر شناسایی کند و مجهولی را معلوم گرداند. در یک تحقیق علمی باید نتایجی به دست آید که یا منجر به ارزیابی نظریه‌های موجود شود، یا نظریه‌ها و قوانین علمی و قضایای کلی جدیدی را ارائه نماید، یا در یک مورد خاص مجهولی را برای اولین‌بار معلوم کند.

۳- شناخت حاصل از نتیجه و تحقیق در بیرون ذهن واقعیت و ما به ازای خارجی داشته باشد. یعنی بتوان برای آنچه تحقیق به عنوان نتیجه و شناخت عرضه می‌کند، در خارج ذهن مصداق و واقعیت و ما به ازای خارجی پیدا کرد.

منبع: http://www.scirp.org

فروشگاه پژوهنده

چرا پژوهش علمی و روش تحقیق؟

چرا انسان‌ها به سوی پژوهش علمی می‌روند؟

انسان هزاران سال است که به دنبال پاسخ چراهای خویش است؛ و با پاسخ‌ها به چراهای خود درصدد خروج از مجهولات و توسعه دامنه معلومات خویش است. هرچند با کشف هر معلومی، مسائل و مجهولات جدیدی در پیش روی انسان گذاشته می‌شود و به عبارت دیگر مجهولات بیشتری برای بشر نمایان می‌شود. این فرآیند ضرورت انجام پژوهش و تلاش مستمر و گسترش یابنده پژوهش‌های علمی را معنادار می‌کند. امروزه پژوهش‌های علمی زیربنای برنامهه‌ای توسعه جوامع بشری محسوب می‌شود و به همین دلیل است که گرایش شدیدی از سوی اساتید دانشگاه‌ها، دانشجویان، کارشناسان و مدیران سازمان‌ها و حتی افراد عادی نسبت به انجام پژوهش علمی پیدا شده است.

انجام پژوهش و کسب معلومات نیاز به روش‌های مناسب و ابزارهای معتبر دارد. از این رو لازم است پژوهشگران و علاقمندان به پژوهش و اساساً هر کس که خواهان کشف مجهول و دانستن است، از روش‌های تحقیق آگاهی یافته و فنون کشف واقعیت‌ها و شناخت حقایق را فرا گیرد.

در کشور ما نیز به دنبال تحولات علمی که در طی سال‌های اخیر به وجود آمده است، آثار مختلفی منتشر شده است که هر یک از آن‌ها به سهم خود دانش و معرفت افراد علاقمند را در زمینه روش‌های تحقیق علمی افزایش داده است. گروه پژوهشی پژوهنده سعی دارد با سلسله مطالبی که در زمینه روش تحقیق علمی به مخاطبان خود ارائه می‌دهد، گام کوچکی در این زمینه برداشته باشد.